Zesde massa-extinctie ligt op de loer

Kaalslag zonder precedent
Binnen de historische wetenschap bestaan er diverse tijdschalen waarmee je gebeurtenissen kunt duiden. Je hebt de korte termijn, die veelal de duur van een mensenleven of een bepaalde generatie beslaat. De longue durée (Braudel, Annales-school) heeft daarentegen betrekking op sociaal-economische, culturele, politieke of natuurlijke ontwikkelingen die decennia of eeuwen in beslag nemen. Maar in biologische kringen hanteert men gewoonlijk de geologische tijdsschaal, een kalender die rekent in tienduizenden, honderdduizenden, miljoenen en miljarden jaren. Tot nu. In 35 jaar tijd is de wereldwijde biodiversiteit namelijk met minstens 30 procent teruggelopen. Reden voor veel wetenschappers om de alarmbellen luid te laten rinkelen. De zesde grote massa-extinctie in de geschiedenis van de aarde dreigt namelijk een feit te worden. En er zijn twee grote verschillen tussen eerdere uitstervingsgolven en de huidige crisis: het tempo en de hoofdoorzaken die ten grondslag liggen aan het verdwijnen van dieren en planten. Op dit ogenblik sterven dieren en planten duizend keer sneller uit dan wat volgens een natuurlijk logaritme logisch zou zijn. Een tempo dat triest genoeg uniek is in de evolutionaire geschiedenis. En de katalysator die het proces van ecologische deprivatie almaar sneller aandrijft is dit keer veel minder klimatologisch of natuurlijk van aard dan bijvoorbeeld in het Perm of het Krijt. De huidige biodiversiteitcrisis is vooral te danken aan het cumulatieve effect van de activiteiten die het rijkere of zich ‘ontwikkelende’ deel van de mensheid dagelijks ontplooit. De invloed van de mens op de natuur is vandaag de dag zelfs zo groot dat veel wetenschappers het Holoceen (tijdvak waarin we nu leven) al hebben omgedoopt tot het ‘Antropoceen’.

Voetafdruk
De totale invloed van de mens op het milieu is in de kern het product van twee factoren: bevolking vermenigvuldigd met de invloed (ecologische voetafdruk) per persoon. Als iedere wereldburger genoegen zou nemen met de levensstijl van een Amazone-indiaan of een gemiddelde Afrikaan zou de wereldbevolking best nog wat kunnen groeien. Zou echter iedere derdewereldburger op dezelfde voet leven als een Amerikaan of West-Europeaan, dan zouden we met dik zes miljard mensen zelfs niet genoeg hebben aan twee planeten. Daarom waarschuwt VN-voorzitter Ban Ki-moon (zie foto) ook voor de gevolgen die ecologische verschraling voor mensen in minder welvarende delen van de wereld kan hebben. “Als het zo verder gaat, dreigt een nieuwe voedselcrisis. De visvoorraden nemen snel af, vruchtbare grond verandert in woestijn en de voedselprijzen schieten de hoogte in.” Dat is ook het onrechtvaardige aan de hele zaak: de landen die per hoofd de minste blaam treft voor de meest zwaarwegende problemen worden het hardst geraakt. Een goed voorbeeld vormt de oostkust van het Afrikaanse continent. Het leeuwendeel van de mensen in de kustdorpen van landen als Somalië, Kenia, Tanzania of Mozambique is afhankelijk van de visvangst. De oceaan is hun belangrijkste levensader. De vangstmethoden die deze vissers hanteren zijn duurzaam. Ze beschikken niet over megatrawlers en vangen vooral wat ze voor eigen gebruik nodig hebben, waardoor vispopulaties de tijd en ruimte hebben om zichzelf te verversen. Maar helaas hebben Spaanse en Aziatische mammoetschepen de wateren die de oostkust van Afrika omgeven grotendeels leeggevist. Ironisch genoeg zijn de piraten die de Afrikaanse oostkust afschuimen op zoek naar buit een zegen geweest voor veel lokale vissers. Door de tijdelijke afwezigheid van westerse en oosterse megaschepen kregen de vissen eindelijk een adempauze en vingen de semi-autarkische Afrikaanse vissers zelf weer meer. Maar uiteindelijk zullen ook de rijke westerse landen niet aan de gevolgen van een algehele ecologische instorting kunnen ontkomen. De uitputting van hulpbronnen, het verlies aan productieve ecosystemen en het failliet van landen aan de onderkant van de geopolitieke voedselketen zal ook demografische (vluchtelingen), financiële, economische en ecologische gevolgen voor de eerste wereld hebben. Bovendien is de natuur an sich waardevol genoeg om te beschermen, zelfs als je de menselijke factor volledig buiten beeld houdt. Ik hoor graag hoe jullie tegen deze problematiek aankijken. Zien jullie ook een ongekende massa-extinctie opdoemen of denken jullie dat ecologen en natuurbeschermers de zaak (al dan niet bewust) een beetje opblazen?

Lees ook:Krokodillen maken Zimbabwaanse vissers buit
Lees ook:Krokodillen omsingelen Australiër
Lees ook:Afrikaanse olifant bestaat wellicht niet
Lees ook:Olieramp maakt steeds meer slachtoffers
Lees ook:Potvissen in problemen voor Chinese kust