Categorie: "Natuurfilms en boeken"

Gedragsbioloog Adriaan Kortlandt overleden

Foto: Artis

Overspronggedrag
adriaankortlandt2006_tcm44-581445Gedragsbioloog Adriaan Kortlandt (91) is zondagnacht in zijn slaap overleden. Hij werd voornamelijk bekend door het onderzoeken van het zogenoemde overspronggedrag bij mensen en dieren. Overspronggedrag is een variant op normaal vlucht- of vechtgedrag dat de meeste dieren of mensen vertonen als ze zich bedreigd of niet op hun gemak voelen. Mensen kunnen zich bijvoorbeeld op hun hoofd gaan krabben, katten gaan zich wassen en honden tonen hun gevoelens van onbehagen vaak door te gapen. De door Kortlandt verzamelde informatie was enorm belangrijk voor de ontwikkeling van de gedragspsychologie. Bepaalde vormen van dwangmatig gedrag kunnen aan de hand van de door Kortlandt gegenereerde kennis worden verklaard.

Reptielen- en amfibieënbijbel voor Nederlandse natuurliefhebber

CoverherpetofaunaOnderzoek
Een dikke week geleden presenteerde het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg zijn nieuwste boekpublicatie. Het lijvige naslagwerk Herpetofauna van Limburg is het resultaat van jaren intensief onderzoek en vele uren veldwerk. De naam verraadt al dat we te maken hebben met een boek over amfibieën en reptielen, twee diergroepen die vaak in een adem genoemd worden en ondanks de grote onderlinge verschillen aangeduid worden met de verzamelnaam herpetofauna (wat zoveel betekent als kruipend gedierte). Kikkers, padden, slangen of hagedissen, het zijn niet de troeteldieren die ieders hart verwarmen. Bovendien komen ze soortgewijs in Noordwest-Europa natuurlijk slechts in bescheiden aantallen voor. Als je een ietwat luie bioloog bent, doe je er in onze contreien goed aan om deze diergroepen als specialiteit te kiezen. Toch is de provincie Limburg van oudsher een vruchtbare voedingsbodem voor herpetologisch onderzoek. “Het overgrote deel van alle informatie die in Nederland vergaard is over onze inheemse amfibieën en reptielen komt uit Limburg”, zegt herpetoloog Henk Strijbosch. De Herpetologische Studiegroep van het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg, die drie decennia geleden opgericht werd, heeft altijd een voortrekkersrol gespeeld bij het onderzoek naar de koudbloedige fauna in Limburg. In 1992 zag een eerste atlas over de Limburgse herpetofauna reeds het levenslicht, maar het spreekt voor zich dat die anno 2009 sterk gedateerd is. “We vonden dus dat de tijd rijp was voor een nieuw overzichtswerk dat volledig toegespitst moest zijn op de actuele stand van zaken. Maar de totstandkoming van de nieuwe atlas was een zware bevalling. Het heeft ons jaren en heel wat arbeidsuren gekost om alle gegevens te bundelen, de teksten te schrijven en het fotomateriaal bij elkaar te krijgen. Het kwam regelmatig voor dat een redactievergadering uitliep op nachtwerk”, herinnert redacteur Harry van Buggenum zich nog goed.

Standaardwerk
Maar het resultaat is dan ook navenant.

Perfecte roofdieren in woord en beeld

haaien plc:Opmaak 1Gevreesd
Haaien behoren tot de oudste en meest veelzijdige roofdieren van onze planeet. Bij veel mensen staan ze echter doorgaans in een kwaad daglicht. Dankzij films als Jaws hebben de dieren een kwalijke reputatie opgebouwd. Vileine moordenaars, menseneters of onverzadigbare vreetmachines, het zijn zomaar een paar kwalificaties die gebruikt worden om deze geduchte roofvissen te omschrijven. Toch is de monsterlijke haai vooral een waanidee van de menselijke geest. Het overgrote deel van de bijna 400 wetenschappelijk beschreven soorten is niet eens gevaarlijk voor de mens. De soorten die wel de potentie hebben om een mens te verscheuren, maken veel minder slachtoffers dan vaak gedacht wordt. De kans om te bezwijken aan een verkeersongeval, bijensteken of een haperende frisdrankenautomaat (!) is vele malen groter. Haaien zijn vooral uiterst effectieve roofdieren, die zich incidenteel ook wel eens vergrijpen aan mensen. Nadeel voor de haaien is dat dergelijke incidenten breed uitgemeten worden in de sensatiepers en meestal vergezeld gaan van bloederige foto’s die rechtstreeks uit een horrorfilm afkomstig lijken te zijn.

Meeslepend verhaal over gnoekalf op het witte doek

Foto: Survivor
f1De jaarlijkse gnoetrek in het Tanzaniaanse Serengeti National Park is een natuurspektakel dat zijn weerga niet kent. Elk jaar maken miljoenen gnoes de kilometerslange reis naar verse grasweiden. Maar de weg naar het groene paradijs is bezaaid met talloze gevaren. Geografische obstakels (woeste rivieren, steile oevers) en roofdieren (leeuwen, luipaarden, hyena’s en krokodillen) vormen reële gevaren die de nodige slachtoffers maken. De gnoetrek is dan ook een dankbaar onderwerp voor documentairemakers.

Fotoboek over oude honden en hun baasjes

boekOp Werelddierendag verschijnt het boek Oude Honden van Paul Breuker. Sinds 2003 portretteerde de Nijmeegse fotograaf oude honden in hun huiselijke omgeving. Het boek bestaat uit prachtige foto’s en aangrijpende verhalen over de warme vriendschap tussen de hond en zijn baas. Breuker is in 2003 begonnen met het portretteren van de honden en hun baasjes.

Whale Whars: boeiende reality-tv

Foto: Sea Shepherd
790px-MV_Steve_Irwin_MelbourneSea Shepherd is een organisatie die in de wereld van de natuurbescherming nogal wat stof doet opwaaien. Veel mensen zien de organisatie als belangrijke beschermer van het bedreige zeeleven, terwijl criticasters (bijvoorbeeld Greenpeace) Paul Watson en zijn crew afdoen als gevaarlijke ecoterroristen. Het is maar net hoe je tegen kwesties als de walvisvaart of zeehondenjacht aankijkt. In de serie Whale Whars, die al een tijdje loopt op Discovery Channel en Animal Planet, kun je de avonturen van de Sea Shepherds op de voet volgen.

Filmmakers hopen een einde te maken aan wrede dolfijnenjacht

Zee van bloed
Elk jaar veranderen de kustwateren rondom het Japanse kustplaatsje Taiji in een bloedrode poel van verderf. De oorzaak: vissers drijven tientallen dolfijnen de baai in om vervolgens vrolijk en veelvuldig met speciale harpoenen en lange messen op de zeezoogdieren in te steken. De dood treedt zelden snel in. De dolfijnen moeten een lange lijdensweg afleggen voordat ze bezwijken aan hun talrijke steekwonden. In ongeveer zes maanden tijd doden de Japanse vissers ruim tweeduizend dolfijnen. Het vlees wordt voor ongeveer vijfhonderd dollar per dolfijn verkocht in plaatselijke supermarkten. De dolfijnen die de slachting overleven, worden door de vissers verkocht aan zeeaquariums in Japan, China, Zuid-Korea, Iran, Dubai en de Verenigde Arabische Emiraten.

Oceanen in 2050 waarschijnlijk leeggevist

Boodschap
Als de visvangst in het huidige tempo doorgaat, zwemmen er in 2050 in de oceanen geen vissen meer. Daarvoor waarschuwt de documentaire The End of the Line die maandag in Rotterdam in première ging. In de film stellen deskundigen dat als direct actie wordt ondernomen, het tij nog kan worden gekeerd. Consumenten moeten minder en alleen duurzame vis eten, regeringen moeten het probleem harder aanpakken en er moeten meer zeereservaten komen waar niet mag worden gevist. Die boodschap stuurde The End of the Line op de zogenoemde wereldoceanendag van de Verenigde Naties maandag de wereld in.

Democratie voor dieren

Tussen sympathie en extremisme
Honderdduizenden Nederlanders zijn lid of donateur van het Wereldnatuurfonds, Greenpeace, de Dierenbescherming of één van de talloze andere organisaties die zich inzetten voor de bescherming of het welzijn van dieren. Een kleine 180.000 mensen stemde bij de laatste verkiezingen op de Partij voor de Dieren. Intussen haalt een kleine extreme minderheid van dierenliefhebbers steeds vaker het nieuws vanwege gewelddadige acties, zoals het met brandbommen opblazen van auto’s van bestuursleden van de Amsterdamse beurs. In het boek Democratie voor dieren schetst de filosoof Erno Eskens de geschiedenis van de dierenrechtenbeweging wereldwijd, met bijzondere aandacht voor de ontwikkeling en opkomst van dit fenomeen in Nederland. Eskens was in het verleden hoofdredacteur van Filosofie Magazine en is inmiddels uitgever bij Veen Magazines. Eskens waarschuwt voor de gevaren van dierenextremisme en denkt dat excessen snel uit de hand kunnen lopen. De overheid zou hier harder tegen moeten optreden en meer energie moeten steken in de opsporing van dierenextremisten.

Falende overheid
Tegelijkertijd faalt die overheid volgens de schrijver opzichtig in het stellen van regels aan de bio-industrie en doet de regering veel te weinig om proefdiervrij onderzoek te stimuleren.

BBC komt met spectaculaire nieuwe natuurserie

De Britse staatszender BBC heeft op het gebied van natuurdocumentaires een eervolle naam hoog te houden. De zender pakte de laatste jaren onder meer uit met arbeidsintensieve mammoetproducties als Planet Earth, Life in Cold Blood, The Life of Mammals, The Blue Planet, The Secret Life of Elephants en Life in the Undergrowth, programma’s die nagenoeg allemaal gepresenteerd werden door de kundige nestor onder de natuurpresentatoren, Sir David Attenborough.