Categorie: "Natuurfilms en boeken"

Animal Planet gaat op nachtelijke expeditie

Het gehuil van een wolf bij volle maan, de spookachtige roep van een bosuil in het holst van de nacht, het gefladder van een vleermuis of het krakende geluid van een onbekend wezen in de duisternis; als sinds het begin der tijden jaagt de nacht de mens angst aan. Maar toch prikkelt deze voor ons zo geheimzinnige wereld ook de menselijke geest en fantasie. Wie echt een waarheidsgetrouw beeld wil krijgen van de nachtelijke fauna in al haar facetten, moet vanavond om 21.00 afstemmen op Animal Planet voor de gloednieuwe serie Night.

Zeeleeuwen en pinguïns aan de basis van nieuwe natuuratlas

De Wildlife Conservation Society en Birdlife International hebben eind vorige week de eerste natuuratlas van de Patagonische Zee uitgebracht. Het ruim driehonderd pagina’s tellende boekwerk bestaat uit gedetailleerde kaarten van dit zeer waardevolle gebied, een ecologisch kroonjuweel dat zich uitstrekt van Zuid-Brazilië tot aan het zuidelijkste puntje van Chili. Het boek brengt ook de belangrijkste migratieroutes in beeld die door de verschillende diersoorten worden gevolgd. Bovendien is de atlas een intrigerend venster dat de lezer een blik gunt in de levenswijze van de vele dieren die het gebied bewonen. Het produceren van de natuuratlas was waarlijk een mammoetklus.

Intelligentie is geen exclusief menselijk goed

de slimste dieren:Opmaak 1Intelligentie in het dierenrijk
Lange tijd werd gedacht dat intelligentie een exclusief menselijke eigenschap was. Dieren werden louter gedreven door primitieve instincten en beschikten niet over cognitieve vaardigheden van betekenis, zo luidde in ieder geval het wijdverbreide oordeel. Dankzij experimenten met dieren in gevangenschap en doorwrochte verslagen van gepassioneerde veldbiologen is deze visie op dieren en hun gedrag inmiddels achterhaald. Primaten, walvisachtigen, dolfijnen en olifanten blijken in de praktijk juist zeer intelligent te zijn. De meest verbluffende voorbeelden van dierlijke intelligentie zijn nu gebundeld in het door de Amerikaanse etholoog Sally Boysen geschreven boek De Slimste Dieren van de Wereld. Boysen is een expert, want ze deed jaren onderzoek naar de cognitieve vermogens van primaten. Deelthema’s die aan bod komen zijn het gebruik van hulpmiddelen, (talige) communicatie, imitatie en leergedrag, altruïsme binnen dierlijke leefgemeenschappen, zelfherkenning en getalbesef. Het spreekt voor zich dat een prominente plaats is ingeruimd voor primaten, deels omdat ze tot de intelligentste dieren van onze planeet behoren, maar ook omdat hun vorm van intelligentie het meest in de buurt komt van de manier waarop wij het begrip definiëren. Net als mensen blijken apen uitstekend in staat om hulpmiddelen te construeren, modificeren en te gebruiken. Een intrigerend voorbeeld zijn bijvoorbeeld de chimpansees die leven in Fongoli, een gebied in het zuidwesten van Senegal. Deze mensapen vervaardigen uit lange takken speren, wapens die ze gebruiken om galago’s (kleine halfapen) te spietsen en vervolgens te verorberen. Maar ook kraaien zijn innovatieve hulpmiddelengebruikers. Ze maken van takken, twijgjes en stevige bladeren stokjes of haken waarmee ze keverlarven uit rottende boomstammen plukken.

Misverstanden
Het boek maakt ook duidelijk dat intelligentie een rekbaar begrip is. Zo gebruiken wilde dieren doorgaans alleen hulpmiddelen als dit een meerwaarde heeft. Gorilla’s vormen wat dat betreft een treffend voorbeeld.

Steenarenden jagen ook op jonge rendieren

Foto: J. Glover
270px-GoldenEagle-NovaWetenschappers hebben dankzij de camera’s van de BBC voor het eerst aan de hand van filmbeelden kunnen aantonen dat steenarenden soms op jonge rendieren jagen. De cameracrew van de BBC slaagde er met hulp van de Finse bioloog Harri Norberg in om rendieren te filmen die tijdens hun migratie in het noorden van Finland werden aangevallen door steenarenden. Op de beelden is onder meer te zien hoe een arend zich uit de lucht laat vallen om zijn vervaarlijke klauwen in een kalf te zetten. Onderzoekers vermoedden al langer dat steenarenden niet alleen overleven op een dieet van hazen, konijnen en knaagdieren, maar soms op rendieren jagen. De filmbeelden vormen het definitieve bewijs voor de theorie.

Gedragsbioloog Adriaan Kortlandt overleden

Foto: Artis

Overspronggedrag
adriaankortlandt2006_tcm44-581445Gedragsbioloog Adriaan Kortlandt (91) is zondagnacht in zijn slaap overleden. Hij werd voornamelijk bekend door het onderzoeken van het zogenoemde overspronggedrag bij mensen en dieren. Overspronggedrag is een variant op normaal vlucht- of vechtgedrag dat de meeste dieren of mensen vertonen als ze zich bedreigd of niet op hun gemak voelen. Mensen kunnen zich bijvoorbeeld op hun hoofd gaan krabben, katten gaan zich wassen en honden tonen hun gevoelens van onbehagen vaak door te gapen. De door Kortlandt verzamelde informatie was enorm belangrijk voor de ontwikkeling van de gedragspsychologie. Bepaalde vormen van dwangmatig gedrag kunnen aan de hand van de door Kortlandt gegenereerde kennis worden verklaard.

Reptielen- en amfibieënbijbel voor Nederlandse natuurliefhebber

CoverherpetofaunaOnderzoek
Een dikke week geleden presenteerde het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg zijn nieuwste boekpublicatie. Het lijvige naslagwerk Herpetofauna van Limburg is het resultaat van jaren intensief onderzoek en vele uren veldwerk. De naam verraadt al dat we te maken hebben met een boek over amfibieën en reptielen, twee diergroepen die vaak in een adem genoemd worden en ondanks de grote onderlinge verschillen aangeduid worden met de verzamelnaam herpetofauna (wat zoveel betekent als kruipend gedierte). Kikkers, padden, slangen of hagedissen, het zijn niet de troeteldieren die ieders hart verwarmen. Bovendien komen ze soortgewijs in Noordwest-Europa natuurlijk slechts in bescheiden aantallen voor. Als je een ietwat luie bioloog bent, doe je er in onze contreien goed aan om deze diergroepen als specialiteit te kiezen. Toch is de provincie Limburg van oudsher een vruchtbare voedingsbodem voor herpetologisch onderzoek. “Het overgrote deel van alle informatie die in Nederland vergaard is over onze inheemse amfibieën en reptielen komt uit Limburg”, zegt herpetoloog Henk Strijbosch. De Herpetologische Studiegroep van het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg, die drie decennia geleden opgericht werd, heeft altijd een voortrekkersrol gespeeld bij het onderzoek naar de koudbloedige fauna in Limburg. In 1992 zag een eerste atlas over de Limburgse herpetofauna reeds het levenslicht, maar het spreekt voor zich dat die anno 2009 sterk gedateerd is. “We vonden dus dat de tijd rijp was voor een nieuw overzichtswerk dat volledig toegespitst moest zijn op de actuele stand van zaken. Maar de totstandkoming van de nieuwe atlas was een zware bevalling. Het heeft ons jaren en heel wat arbeidsuren gekost om alle gegevens te bundelen, de teksten te schrijven en het fotomateriaal bij elkaar te krijgen. Het kwam regelmatig voor dat een redactievergadering uitliep op nachtwerk”, herinnert redacteur Harry van Buggenum zich nog goed.

Standaardwerk
Maar het resultaat is dan ook navenant.

Perfecte roofdieren in woord en beeld

haaien plc:Opmaak 1Gevreesd
Haaien behoren tot de oudste en meest veelzijdige roofdieren van onze planeet. Bij veel mensen staan ze echter doorgaans in een kwaad daglicht. Dankzij films als Jaws hebben de dieren een kwalijke reputatie opgebouwd. Vileine moordenaars, menseneters of onverzadigbare vreetmachines, het zijn zomaar een paar kwalificaties die gebruikt worden om deze geduchte roofvissen te omschrijven. Toch is de monsterlijke haai vooral een waanidee van de menselijke geest. Het overgrote deel van de bijna 400 wetenschappelijk beschreven soorten is niet eens gevaarlijk voor de mens. De soorten die wel de potentie hebben om een mens te verscheuren, maken veel minder slachtoffers dan vaak gedacht wordt. De kans om te bezwijken aan een verkeersongeval, bijensteken of een haperende frisdrankenautomaat (!) is vele malen groter. Haaien zijn vooral uiterst effectieve roofdieren, die zich incidenteel ook wel eens vergrijpen aan mensen. Nadeel voor de haaien is dat dergelijke incidenten breed uitgemeten worden in de sensatiepers en meestal vergezeld gaan van bloederige foto’s die rechtstreeks uit een horrorfilm afkomstig lijken te zijn.

Meeslepend verhaal over gnoekalf op het witte doek

Foto: Survivor
f1De jaarlijkse gnoetrek in het Tanzaniaanse Serengeti National Park is een natuurspektakel dat zijn weerga niet kent. Elk jaar maken miljoenen gnoes de kilometerslange reis naar verse grasweiden. Maar de weg naar het groene paradijs is bezaaid met talloze gevaren. Geografische obstakels (woeste rivieren, steile oevers) en roofdieren (leeuwen, luipaarden, hyena’s en krokodillen) vormen reële gevaren die de nodige slachtoffers maken. De gnoetrek is dan ook een dankbaar onderwerp voor documentairemakers.

Fotoboek over oude honden en hun baasjes

boekOp Werelddierendag verschijnt het boek Oude Honden van Paul Breuker. Sinds 2003 portretteerde de Nijmeegse fotograaf oude honden in hun huiselijke omgeving. Het boek bestaat uit prachtige foto’s en aangrijpende verhalen over de warme vriendschap tussen de hond en zijn baas. Breuker is in 2003 begonnen met het portretteren van de honden en hun baasjes.

Whale Whars: boeiende reality-tv

Foto: Sea Shepherd
790px-MV_Steve_Irwin_MelbourneSea Shepherd is een organisatie die in de wereld van de natuurbescherming nogal wat stof doet opwaaien. Veel mensen zien de organisatie als belangrijke beschermer van het bedreige zeeleven, terwijl criticasters (bijvoorbeeld Greenpeace) Paul Watson en zijn crew afdoen als gevaarlijke ecoterroristen. Het is maar net hoe je tegen kwesties als de walvisvaart of zeehondenjacht aankijkt. In de serie Whale Whars, die al een tijdje loopt op Discovery Channel en Animal Planet, kun je de avonturen van de Sea Shepherds op de voet volgen.