Nijlpaard Knautschke, de Knut van de twintigste eeuw

Tekst: Kevin Prenger, foto: Manfred Gräfe, Stiftung Stadtmuseum Berlin, Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0

Het boek Oorlogszone Zoo vertelt over de geschiedenis van de Berlijnse zoo, vooral de periode tijdens de Tweede Wereldoorlog. De imposante  dierentuin aan de rand van het park Tiergarten lag er in mei 1945 bij als een kraterlandschap vol dode dieren.

Bommen

De zoo werd tijdens de oorlog herhaaldelijk geraakt door uit koers geraakte geallieerde bommen en veranderde in een slagveld tijdens de Slag om Berlijn in het voorjaar van 1945. Nog geen 100 van de ongeveer 3500 dieren waren in mei 1945 overgebleven. Daaronder de olifantenstier Siam, die zijn complete harem verloren had, en twee leeuwenwelpen, die in een holle ruimte onder de apenrots het oorlogsgeweld doorstonden. Een ander dier dat de oorlog overleefde was een nijlpaard genaamd Knautschke. Hij zou uitgroeien tot publiekslieveling en symbool van de naoorlogse herrijzenis van de Berlijnse zoo. Indertijd was hij niet minder populair dan de in 2006 in dezelfde dierentuin geboren ijsbeer Knut.

Geboorte

Middenin de oorlog, op 29 mei 1943, werd er in de Berlijnse zoo een nijlpaardje geboren. Na het verlies van de Slag om Stalingrad gedurende de afgelopen winter, waarbij de Wehrmacht zware verliezen had geleden, was de komst van nieuw leven een opbeurende gebeurtenis voor zoo-medewerkers en -bezoekers. Het jonge stiertje werd Knautschke gedoopt. Na de zware bombardementen van november 1943 ongeschonden doorgekomen te zijn, had het niet veel gescheeld of het inmiddels acht maanden oude dier was omgekomen tijdens het bombardement van 30 januari 1944. Het was te danken aan enkele moedige jongemannen dat het nijlpaardje overleefde. Eén van die jongens was Peter Schmidt. Hij was sinds 12 januari als Luftwaffenhelfer (luchtmachthelper) gestationeerd in de Zoo-Flakbunker, een gigantische betonnen bunker met luchtafweergeschut bij de dierentuin. Samen met andere vijftien- en zestienjarige jongens werd hij ingezet bij diverse werkzaamheden, zoals het sjouwen van munitie. Vanwege een tekort aan manschappen werden jongens als Peter al gauw ook ingezet om het luchtafweergeschut te bedienen. Omdat Peter zijn opleiding nog niet had afgerond, werd hem dat echter in januari 1944 nog verboden.

Vrijwilliger in de zoo

Om Peter en andere onervaren jongens iets om handen te geven, kregen ze van hun Hauptwachtmeister de kans om zich als vrijwilliger te melden voor bewakings- en opruimtaken in de zoo. De meesten, inclusief Peter, zagen dit als een avontuurlijke klus en meldden zich hiervoor aan. Zo kwam het dat in de avond van 30 januari Peter en zijn kameraden zich in de dierentuin bevonden. Een jaar eerder was op die datum nog het tiende jubileum van de nazimachtsgreep gevierd, maar na de luchtbombardementen op Duitse steden, het verlies van de Slag om Stalingrad en de nederlaag van Erwin Rommels Afrikakorps in Noord-Afrika in mei 1943 was er op 30 januari 1944 van een feeststemming geen sprake. Berlijn werd die avond, tegen 20:15 uur, opnieuw getroffen door een zwaar bombardement, waarbij ook de zoo weer verdere schade opliep. Onder andere het hoofdrestaurant, het struisvogelhuis en het nijlpaardenhuis werden getroffen. Voor Peter en de andere luchtmachthelpers was er dus werk aan de winkel. appen werden jongens als Peter al gauw ook ingezet om het luchtafweergeschut te bedienen. Omdat Peter zijn opleiding nog niet had afgerond, werd hem dat echter in januari 1944 nog verboden.

Redding

Terwijl ze zich een weg door de in duisternis gehulde zoo baanden, stuitten ze op een brandend bakstenen gebouw. Het was het nijlpaardenhuis. Het verblijf telde meerdere in- en uitgangen, waarvan er één bestemd was voor Knautschke. Puin en brandende stukken hout versperden zijn uitgang en Peter en de andere jongens zagen hoe het nijlpaardenjong tevergeefs probeerde door een zijingang naar buiten te komen. De opening was echter te klein voor het al behoorlijk forse dier en het zat met zijn kop klem. Snuivend en proestend probeerde het nijlpaard los te komen, terwijl gloeiende asresten en brandende stukken hout van het dak bovenop hem vielen. De jongens hadden medelijden met het hulpeloze dier en probeerden de opening te vergroten. Door de hitte en trillingen was het metselwerk losgescheurd en konden ze met zijn drieën enkele brokstukken loskrijgen, zodat Knautschke door de opening paste. Met een plons dook hij vervolgens in het waterbassin, waarbij hij verdween in een waterdampwolk. ndFragment–> appen werden jongens als Peter al gauw ook ingezet om het luchtafweergeschut te bedienen. Omdat Peter zijn opleiding nog niet had afgerond, werd hem dat echter in januari 1944 nog verboden.

Publiekslieveling

Peter en zijn kameraden waren opgelucht dat ze Knautschke uit zijn benarde positie hadden bevrijd, maar betwijfelden of ze er goed aan gedaan hadden. Ze konden niet inschatten hoe het dier eraan toe was. Het nijlpaardenjong was immers blootgesteld aan de hitte en zijn huid was op sommige plaatsen verbrand. Vertwijfeld keerden ze terug naar de Zoo-Flakbunker. Later vernamen ze dat hun reddingspoging succesvol was geweest. Knautschke’s verwondingen bleken mee te vallen. Directeur Lutz Heck nodigde Peter en de anderen uit in de zoo en leidde hen persoonlijk rond, terwijl hij de jonge chimpansee Susi op zijn arm meedroeg. Susi zou de oorlog overleven, net als Knautschke. Het nijlpaard werd een publiekslieveling en zorgde voor 35 nakomelingen. Zijn levensverhaal had echter een slechte afloop. Tijdens een gevecht met één van zijn zoons in 1988 raakte zijn onderkaak zo zwaar beschadigd dat hij niet meer kon eten en op 45-jarige leeftijd moest men hem laten inslapen. Tegenwoordig bevindt zich bij de ingang van het nijlpaardenhuis een levensgrote, bronzen sculptuur van het populaire dier, één van de weinige zoo-dieren die de oorlog zou overleven. ad afgerond, werd hem dat echter in januari 1944 nog verboden.

Lees ook:Rusland wil dolfijnen gebruiken voor militaire doeleinden
Lees ook:Kippenbeulen Leusden zijn negenjarige jongens
Lees ook:Jongens opgepakt voor doodslaan zeehonden
Lees ook:Oehoe belandt in lynxenverblijf
Lees ook:Politie hoort vijf verdachten in verband met dode bruinvis Sexbierum

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.