Categorie: "Ecologie"

Vogels en zoogdieren beter gewapend tegen klimaatverandering dan amfibieën en reptielen

Vogels en zoogdieren lijken de beste papieren te hebben om de gevolgen van klimaatverandering te overleven. Het zijn namelijk warmbloedige en vaak mobiele diergroepen, wat ze in de gelegenheid stelt om hun leefgebied bij veranderende weersomstandigheden nog wat op te rekken of uit te breiden. Een nieuw onderzoek van de University of British Columbia laat dit zien. De onderzoekers baseren zich op een uitgebreide studie naar het leefgebied van vogels, zoogdieren, reptielen en amfibieën. Aan de hand van onder meer fossiele resten werd nagegaan waar zij in de afgelopen 270 miljoen jaar gewoond hebben en welke temperaturen zij nodig hadden om te kunnen overleven. Voor veel amfibieën en reptielen (snik) lijkt de klimaatverandering dan ook slecht nieuws te zijn.

Wilde zwijnen helpen zeldzame aardbeivlinder

Foto: Wikimedia Commons/CC BY 2.5

Wilde zwijnen genieten geen geweldige reputatie. Hun wroetgedrag zou vaak ten koste gaan van waardevolle (micro)biotopen. Toch kan het ploegwerk van de robuuste omnivoren voor bepaalde soorten ook gunstig uitpakken. In Nationaal Park De Hoge Veluwe blijkt juist dat de rupsen van de zeldzame aardbeivlinder (Pyrgus malvae) veelvuldig op de wroetplekken van wilde zwijnen te vinden zijn. De invloed van stikstofdepositie leidt in veel natuurgebieden tot het versneld dichtgroeien van open plekken, waardoor lage kruiden verdwijnen. Enige verstoring, bijvoorbeeld door wroetende zwijnen, biedt de kruiden weer een kans om zich te vestigen. Daaronder bevinden zich ook waardplanten van bedreigde vlinders. Denk aan hondsviooltjes voor de grote parelmoervlinder, schapenzuring voor de bruine vuurvlinder en tormentil of kruipganzerik voor de aardbeivlinder. De Wageningse student Frederic de Schaetzen heeft onderzocht waar de rupsen van de aardbeivlinder zich ontwikkelen in Nationaal Park de Hoge Veluwe.

Nieuwe populatie van extreem zeldzame voelsprietvis ontdekt

Foto: Antonia Cooper

Een duikteam heeft in de wateren rond Tasmanië een nieuwe populatie ontdekt van de zeer zeldzame vissoort Thymichthys politus, een dier dat deel uitmaakt van de familie der voelsprietvissen. In plaats van de verwachte twintig tot veertig exemplaren, blijken er nu veertig tot tachtig stuks te zijn. De nieuwe populatie werd geïdentificeerd nadat een lid van het burgerwetenschapsonderzoek Reef Life Survey (RLS) melde dat hij een voelsprietvis had gezien. Een team van zeven duikers trok er vervolgens twee dagen op uit om het gebied uit te kammen. Duiker Antiona Cooper zag de vis op het moment dat het team bijna op het punt stond om het op te geven. “We waren al zo’n 3,5 uur aan het duiken toen we nog steeds niets veelbelovends hadden gezien,” zegt Cooper. “We wilden alweer bijna teruggaan toen ik ineens de voelsprietvis zag.” De Thymichthys politus komt alleen voor in de wateren rond het zuidoosten van Tasmanië.

Mysterieuze ‘Alienhaaien’ opgevist bij Taiwan

Foto: Hsuan-Ching Ho

Een inktzwarte haai, uitgerust met een set kromme, naaldachtige tanden, glazige ogen, een opgloeiende buik en uitschuifbare kaken die doen denken aan het fameuze monster uit de Alien-filmreeks: dat is een beschrijving van de normaal in de donkere krochten van de diepzee levende adderlantaarnhaai (Trigonognathus kabeyai). Een onderzoeksteam van het Taiwanese Instituut voor Visserij haalde tijdens een routineonderzoek vijf van deze haaien naar de oppervlakte. Vier van de vissen stierven snel, terwijl een exemplaar het 24 uur uithield voordat hij bezweek. Omdat waarnemingen van deze vissoort zo schaars zijn, is er vrijwel niets bekend over de biologie en leefwijze van de adderlantaarnhaai. De soort werd pas in 1986, in Japanse wateren, ontdekt. Daarna zijn nog wel enkele exemplaren van de kleine (20-54 centimeter lang) haaiensoort aangetroffen in Japanse en Hawaïaanse wateren.

Hogere temperaturen hebben negatieve invloed op spermakwaliteit van zebravinken

Foto: Luis Miguel Bugallo Sánchez, Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0

Zebravinken (Taeniopygia guttata) zijn behoorlijk robuuste beestjes. Ze kunnen bijvoorbeeld prima overleven in de gortdroge Australische woestijn. Toch wil dat niet zeggen dat ze geen last hebben van de klimaatverandering. Biologen hebben namelijk ontdekt dat extreme, tijdens hittegolven optredende temperaturen een nadelige invloed hebben op de kwaliteit van het sperma van de mannetjesvinken. Toch wel een tamelijk zorgwekkende constatering als je ziet dat de temperaturen wereldwijd stijgen en hittegolven – zeker in Australië – steeds frequenter de kop opsteken. De onderzoekers trekken hun conclusies op experimenten. Zo stelden ze zebravinken bijvoorbeeld bloot aan temperaturen van zo’n 40 graden Celsius. In slechts drie dagen tijd bleek het aantal spermacellen waar iets mis mee was flink op te lopen. En naarmate de vogels langer aan de hoge temperaturen werden blootgesteld, werd dat probleem alleen maar groter.

Bruinvissen ontsnappen soms aan aanvallen van grijze zeehonden

Foto’s: Annemieke Podt

Aanvallen van grijze zeehonden zijn een belangrijke oorzaak van sterfte bij bruinvissen in Nederlandse wateren. Uit onderzoek van de Universiteit Utrecht en Stichting Rugvin blijkt nu dat bruinvissen in de Oosterschelde de aanvallen ook kunnen overleven. Ze lijken de walvisachtigen hun gedrag geregeld af te stemmen op de aanvallen van de grijze zeehonden. Een paar jaren geleden werd al ontdekt dat de zo olijk ogende (maar schijn bedriegt vaak in de wilde natuur) grijze zeehonden een belangrijke natuurlijke vijand zijn van de bruinvis. Het was ook al bekend dat sommige bruinvissen kunnen ontsnappen aan de zeehonden, maar deze dieren stierven dan later alsnog aan wondinfecties. Dat bruinvissen de aanvallen ook regelmatig overleven, is nieuw voor onderzoekers. Stichting Rugvin monitort al jaren de populatie bruinvissen in de Oosterschelde, onder andere door een groot bestand aan foto’s aan te leggen. Foto-identificatie maakt het vaak mogelijk om dieren individueel te herkennen. In de laatste decennia zijn minimaal tien in het gebied gestrande bruinvissen gestorven als gevolg van een aanval door een grijze zeehond, zo wees sectie door de Utrechtse faculteit Diergeneeskunde uit. De fotodatabase bevat volgens onderzoekster Annemieke Podt daarentegen ook platen van vier individuen die littekens op de staartaanzet en flanken hadden.

Lepelaars doen het goed in de Blauwe Kamer

Foto: Andreas Trepte, Wikimedia Commons/www.photo-natur.net, CC BY-SA 2.5

De lepelaar is met 42 broedvogels een vaste bewoner geworden van het natuurgebied de Blauwe Kamer. Dat blijkt uit vogeltellingen van vrijwilligers van Sovon Vogelonderzoek en Utrechts Landschap. En dat is niet het enige: met een totaal van maar liefst 71 vogelsoorten in 2017 mag de Blauwe Kamer gerust een waar vogelwalhalla worden genoemd. De kolonie lepelaars is in 2017 gegroeid, wellicht omdat algemene brutaaltjes als de blauwe reiger en aalscholver licht in aantal achteruit zijn gegaan. Bij de steltlopers is ook een licht dalende lijn te zien. Dat komt ook grotendeels door de manier waarop het natuurgebied zich heeft ontwikkeld.

Oceanen worden steeds zuurstofarmer

De hoeveelheid water in de oceanen dat helemaal geen zuurstof bevat is in de afgelopen vijftig jaar meer dan verviervoudigd. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het Global Ocean Oxygen Network, een werkgroep van de Verenigde Naties . Een zorgelijke ontwikkeling, want zuurstofhoudend water is een eerste levensbehoefte voor vissen en een keur aan ander zeeleven. De onderzoekers ontdekten dat de oceanen in de afgelopen vijftig jaar zo’n twee procent van hun zuurstofgehalte hebben verloren. Ook was er in die periode een tienvoudige toename van het aantal plekken met een laag zuurstofgehalte in kustgebieden. Die ecologische woestenijen staan te boek als zogenaamde ’dode zones’. Vervuiling en klimaatverandering zijn volgens het onderzoek de belangrijkste aanjagers van de zuurstofafname in de moderne wereldzeeën.

Wolf duikt op in Vlaanderen

Ook de Belgen hebben nu een wilde wolf. Een Duitse wolf, door wetenschappers uitgerust met een halsbandzender, is namelijk opgedoken in Vlaanderen. Het dier was rond Kerstmis eerst de Duits-Nederlandse grens overgestoken vanuit de noordelijke deelstaat Mecklenburg-Vorpommern en liep vervolgens vanuit Noord-Nederland helemaal naar de Belgisch-Nederlandse grens.

Oudste wilde vogel heeft weer een ei gelegd

Foto: Wisdom de albatros, John Klavitter/U. S. Fish and Wildlife Service

Wisdom, een 67-jarige laysanalbatros, heeft opnieuw een ei gelegd. De vrouwtjesvogel kwam in november aan op haar vaste broedstek op de Midway-eilanden (noordelijke Stille Oceaan). Het ei komt als het goed is in februari uit. Als dat lukt, zou Wisdom al haar 39e of 40e kuiken ter wereld brengen. Een indrukwekkend aantal, aangezien albatrossen maar een ei per broedsel leggen. De vogels investeren ook veel tijd en energie aan het grootbrengen van hun nageslacht. Het leggen, produceren, broeden, beschermen en voeden neemt bij elkaar zo’n zeven maanden in beslag. In 1956 kreeg Wisdom een ring om haar poot. Naar schattig was ze op dat moment minimaal vijf jaar oud.